1. Πηγές για την Ιστορία της Μουσικής των Αρχαίων Λαών

Κατά βάσιν δύο κατηγορίες πηγών υπάρχουν: οι αρχαιολογικές που βασίζονται στην αρχαιολογική μαρτυρία και οι γραπτές που βασίζονται στην γραπτή μαρτυρία.

Ωδείο Ηρώδου του Αττικού
Αθήνα 2ος μ.Χ. αιώνας
(φωτογραφία Maksym Kozlenko)

 Ως αρχαιολογική μαρτυρία θεωρούνται τα υλικά κατάλοιπα της ανθρώπινης συμπεριφοράς: α) τα τέχνεργα, δηλαδή τα κινητά αντικείμενα της που κατασκευάζει ο άνθρωπος, β) τα κτίσματα, γ) τα οικουργήματα, δηλαδή τα οργανικά και ανόργανα κατάλοιπα του φυσικού περιβάλλοντος που σχετίζονται με την ανθρώπινη συμπεριφορά. 

Ως γραπτή μαρτυρία θεωρείται κάθε παράγωγο του ανθρώπινου πολιτισμού που σχετίζεται με την γραφή. Οι αρχαίες γραπτές μαρτυρίες είναι δύο ειδών:

1. με βάση την μακροβιότητα της ύλης καταγραφής: α) αυτές που έχουν καταγραφεί σε σκληρή ύλη (πέτρα, μέταλλο, ξύλο, κεραμικά)  β) αυτές που έχουν καταγραφεί σε φθαρτή ύλη (πάπυρο, περγαμηνή, χαρτί). Και οι δύο αυτές  κατηγορίες τις περισσότερες φορές συσχετίζονται και με αρχαιολογικά ευρήματα των κατηγοριών (α) και (β). Οι αρχαίες γραπτές  μαρτυρίες μπορούν να διαχωριστούν σε 4 μεγάλες κατηγορίες επίσης 2. με βάση το περιεχόμενο: α) αρχειακές, που σχετίζονται με καταγραφή προϊόντων και γενικότερα υπαρχόντων, ακόμα και ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και εμπορικών συναλλαγών, β) τις νομοθετικές και όσες σχετίζονται με διοικητικές πράξεις, γ) κείμενα πνευματικής παραγωγής (ποίηση, λογοτεχνία, θέατρο φιλοσοφία, επιστημονικά συγγράμματα) δ) την Ιστοριογραφία καθαυτήν. 

Αγαλματίδιο γυναίκας που
παίζει πανδουροειδές, 13 αι. π.Χ
Μουσείο Χάιφας

Οι αρχαιολογικές πηγές της Ιστορίας της Μουσικής ειδικότερα είναι ένα υποσύνολο των αρχαιολογικών πηγών τής (α) και (β) κατηγορίας. Στα μουσικά τέχνεργα ανήκουν τα αρχαία μουσικά όργανα (και ό, τι μπορεί να σχετιστεί με αυτά, πχ εργαλεία κατασκευής, συντήρησης κλπ) τα οποία έχουν διασωθεί είτε ως θραύσματα, είτε -πράγμα σπανιότερο-  ακέραια. Επίσης, αναπαραστάσεις σχετικές με την Μουσική σε αγγεία, εικόνες, φορητούς πίνακες ζωγραφικής, αγάλματα ή έργα μικρογλυπτικής κλπ.  Στην δεύτερη κατηγορία, στα μουσικά κτίσματα, συγκαταλέγονται κτίρια που σχετίζονται με την μουσική πράξη, όπως αρχαία θέατρα, ωδεία, αίθουσες συναυλιών κλπ, όπως επίσης και αναπαραστάσεις ανάγλυφες ή ζωγραφικές σχετικές με την Μουσική που ενσωματώνονται είτε σε αυτά, είτε σε άλλης χρήσης κτίρια. 

Μουσικό απόσπασμα
από το Α' Στάσιμο την τραγωδία
Ορέστης του Ευριπίδη
(στίχοι 338-344, Πάπυρος της Βιέννης G2315)

Οι γραπτές πηγές της Ιστορίας της Μουσικής από πλευράς της ύλης στην οποία καταγράφονται κατηγοριοποιούνται όπως γενικά οι πηγές της Ιστορίας. Από πλευράς περιεχομένου διαχωρίζονται α) σε θεωρητικά συγγράμματα για την Μουσική (την φθογγική και ρυθμική της ύλη), τη μορφολογία της, την οργανογνωσία της κλπ, β) σε μουσικά κείμενα τα οποία με κάποιο είδος σημειογραφίας καταγράφουν έργα της μουσικής πράξης, γ) τις καθεαυτού ιστοριογραφίες περί την Μουσική, και δ) τις έμμεσες μαρτυρίες μέσα από άλλα γραπτά έργα πνευματικής παραγωγής. 

Ακούστε το απόσπασμα από το Α' Στάσιμο του Ορέστη σε τρεις εκτελέσεις: 

κατολοφύρομαι, κατολοφύρομαι

ματέρος αἷμα σᾶς, ὅ σ’ ἀναβακχεύει,

ὁ μέγας ὄλβος οὐ μόνιμος ἐν βροτοῖς,

ἀνὰ δὲ λαῖφος ὥς τις ἀκάτου θοᾶς τινάξας δαίμων

κατέκλυσεν δεινῶν πόνων ὡς πόντου

λάβροις ὀλεθρίοισιν ἐν κύμασιν

θρηνώ, θρηνώ 

της μάνας σου το αίμα στην τρέλλα σ' οδηγεί. 

Τόπο η μακαριότητα στους θνητούς μόνιμο δεν έχει, 

σαν πανί πλοίου άρμενου γοργοτάξιδου ο θεός την τινάζει 

σε λάβρα και ολέθρια κύματα πόνων δεινών, σαν σε θάλασσα.